نکاتی پیرامون « الف وهمزه»-آقاي سیفعلی اکبری
به نام خدا
|
نکاتی پیرامون « الف وهمزه» تهیه و تنظیم :سیفعلی اکبری ارباطان ، گروه عربی منطقه ی خواجه
|
« الف وهمزه» جزو حروف مبانی هستند که به این حروف ، حروف «الفباء»،« هجاء» و « أبتثیّ »
نیز گفته می شود و تعداد آنها در زبان عربی 29 حرف می باشد که با «همزه» آغاز و باه « یاء» ختم می شود.
«همزه» جزو حروف قمری و « الف» نه شمسی است نه قمری ، زیرا در ابتدای کلمه نمی آید.
فرق الف و همزه
۱- « ا» در ابتدای کلمات قرار نمی گیرد و هر آنچه به شکل « الف » در ابتدای کلمات دیده می شود ،«همزه »است نه « الف».
2- همزه حرکت می پذیرد ولی « الف» حرکت نمی پذیرد.
کتابة الألف
در موارد زیر «الف» نوشته می شود ولی خوانده نمی شود:
- بعد از فعل مختوم به ( واو) ، مانند: « ذهبوا»
- بعد از تنوین نصب ، مانند : « کتاباً »-
گاهی « الف» نوشته نمی شود ولی خوانده می شود در صورتی که الف بعد از همزه ی با کرسی الف آمده باشد که به صورت مدّ نوشته می شود ، مانند : « مآخذ»
«الف» در اسم جلّ جلاله ، اسمهای اشاره ، بعداز مای استفهامی و بعد از حروف جرّ وجوباً حذف می شود ، مانند: « الّله ، هذه ، لِمَ؟» و در اسمعیل و هرون » جوازاً حذف می شود ، ولی در عدد « مائة و مائتان و... » اضافه می گردد.
«الف لازمه » حرفی است که در آخر اسم می آید و تغییر نمی کند زیرا نشانه ی إعراب نیست ، مانند: « عصا – فتی»، ولی «الف» در (أبا و إثنا) نشانه ی إعراب است لذا به آن «الف غیر لازمه » می گویند.
کتابة الهمزه یا همزه نویسی
همزه به چهار صورت ذیل نوشته می شود :
۱- بدون کرسی ( ء) 2- با کرسی الف ( أ )
3- با کرسی ی ( ئ ) 4- با کرسی واو ( ؤ)
به هنگام نوشتن همزه باید به موارد ذیل توجه شود:
1- همزه در اول کلمه همیشه نیاز به کرسی الف دارد ، مانند « ء یجاد←إیجاد».
2- همزه ی ساکن در وسط کلمه ، با توجه به حرکت ماقبل آن نوشته می شود ،
مانند: « لُؤْم - ذِئْب – رأْ س».
3- همزه ی متحرک در وسط کلمه که پیش از آن متحرک باشد با توجه به حرکت خودش آن نوشته می شود، مانند: « سَأَلَ - سَئِمَ – لَؤُمَ ».
۴- همزه ی حرکت دار ، در وسط کلمه که پیش از آن ساکن باشد با توجه به حرکت خودش آن نوشته می شود، مانند: « یَسْأَلُ - یَلْؤُمُ –یَیْئِسُ ».
یاد آوری: گاهی همزه ی « مسألة ، مسؤول» با «ئ» نوشته می شود که بهتر و صحیح تر آن است که به صورت اول نوشته شود .
5- اگر همزه میان الف و یاء بیاید هم به صورت بدون کرسی نوشته می شودمانند: « بقاءی » وهم با کرسی یاء نوشته می شودمانند: « بقائی » ولی اگر میان الف و دیگر ضمایر قرار گیرد اگر همزه مفتوح باشدبدون کرسی می آید : « بقاءَه » در غیر این صورت با توجه به حرکت خودش، مانند: « بقائِه ، بقاؤُهُ» .
6- اگر حرف پیش از همزه ی آخر ساکن باشد ، بدون کرسی می آید ، مانند: « جُزْء» ولی اگر حرکت داشته باشد با توجه به حرکت پیش از خودش نوشته می شود ، مانند: « جَرُءَ ، قَرَأَ ، صَدِئَ»
7- اگر همزه در آخر قرار گیرد و «ة»گرد بعد از آن باشد:
- اگر حرف صحیح و ساکن پیش از آن باشد ، به صورت الف نوشته می شود : « نشْأة »
- اگر پیش از آن حرکت داشته باشد ، با حرف هم جنس آن حرکت می آید مانند: « فِئَة - لُؤلُؤَة »
- اما اگرحرف پیش از آن ، معتلّ باشد ،بعد از یاء به صورت « ئ» مانند:( خطیئة) و بدون کرسی بعداز الف و واو می آید مانند: « قراءة ، مروءة » .
همزه ی وصل و قطع
همزه بر دو نوع است:
الف)وصل: همزه ای است که اگر در ابتدای جمله قرار گیرد ، خوانده می شود ولی اگر کلمه ای پیش از آن بیاید ، خوانده نمی شود ؛ و علامت آن «ﭐ» صاد کوچکی است که بر روی آن قرار می گیرد ،مانند: « مِنَﭐلْکتاب»
ب) قطع: همزه ای است که هرگاه در ابتدا یا وسط جمله قرار گیرد ، خوانده می شود و علامت آن « ء" است، مانند: « مِنْ إحسان» .
همزه ی کلمات زیر قطع ودر بقیه ی موارد وصل است:
1- باب إفعال ( ماضی –مضارع – أمر و مصدر )← ( أَکرمَ – أُکرمُ- أَکرِمْ – إکرام)
۲- همزه ی جمع مکسّر ، مانند: « أشجار –أفاضل»
3- فعل مضارع (متکلم وحده ) مانند: « أکتبُ – أجلسُ)
4- صفت بر وزن « أفعل » مانند: « أکبر – أعظم»
5- همزه جزء اصلی کلمه باشد مانند: « أَخذَ – إبراهیم»
إعلال همزه
«إعلال همزه» عملی است که بر روی کلمه ی مهموز صورت می گیرد و به آن «تلیین » نیز می گویند؛
الف) همزه ی ساکن بعد از همزه ی متحرک ، مانند:« أاْمَنَ←آمنَ»
ب) هر گاه همزه ی مفتوح بعد از همزه ی مفتوح یا همزه ی مضموم بیاید به واو تبدیل می شود ، مانند: «ﺃأادِم ←أوادم »
ج) هرگاه همزه در آخر و بعد از واو یا یاء ساکن بیاید ، ادغام و تفکیک جایز است مانند: « وُضوء← وُضوّ یا نبي ء ← نبيّ»
۞ همزه ی اصلی فعلهای « أکلَ و أخذَ » در امر به خاطر کاربرد بسیار وجوباً حذف می شود .
منابع و مآخذ
1- تقیه، محمد حسن، روش نوین تجزیه وترکیب در زبان عربی ،چاپ سوم، قم ،دانشگاه قم 1383،ش
2- الشرتونی، رشید، مبادی العربیة ،قم، دارالعلم للمطبوعات، 1368ش
3- نجفی اسداللهی، أحمد، دروس دار العلوم العربیة، چاپ هفتم ،تهران، انتشارات دانشگاه، 1361ش
4- کتاب عربی پیش دانشگاهی